In this final part of our reflection, we answer questions that often remain in the background, but reveal so much about what it’s like to live at sea for years: 
Which qualities truly help you, and which don’t? How does aging change when you live on the waves? How do you deal with doubt or the thought of quitting? And what advice would we give to someone who dreams of a different life, at sea or beyond?

Which quality has helped you most on this journey? And which has helped you least?

Aagje: Without a doubt, perseverance is my greatest strength. I don’t give up easily. Not when things get tough, not when I’m tired or scared, and not even when I’m completely lost. It’s deeply ingrained in me. Not the hard, “hard-nosed” attitude, but the gentle, stubborn way of keeping trying. Heaving the anchor again, hoisting the sails again, even when the waves are high, both literally and figuratively.

My ability to put things into perspective has also proven invaluable. Maybe not always at the time, but I can usually find the humor in it later. Even when I’m upside down on the toilet during a rough crossing, I know: This will become a good story someday . And that’s a relief.

My perfectionism is less helpful. I like to do things “right,” have structure, control the schedule, and maintain an overview. But at sea, that rarely works out the way I want. The wind ignores my lists, and plans fall through, sometimes literally. Because of this, I sometimes unnecessarily push myself beyond my limits. I’m still growing in this area, because I’m far from there yet.

What did I have to develop to be able to live this way? I always thought I was patient, but in practice, that was quite disappointing. So: patience. Trust. Flexibility. And the ability to constantly adjust to what the moment demands, rather than what I’d hoped for. Sometimes that’s a small step back, sometimes a leap forward, but always in the rhythm of the sea.

Rajesh: The quality that has helped me the most is adaptability. Life at sea is full of surprises: the weather changes, plans fall apart, and things don’t always go as planned. But I’ve learned to stay calm, adapt quickly, and go with the flow. That flexibility has made this journey not only possible but also meaningful.

The trait that has helped me the least? Perhaps thinking too much. Sometimes I get caught up in my thoughts, worrying too much about the future or doubting myself, when I should just trust the moment and go with it.

But I don’t carry that burden alone. I have two fantastic captains as parents, people I rely on immensely when things aren’t going well. Their experience, wisdom, and steadfast presence remind me that I don’t have to figure everything out on my own. The sea continues to teach me: live in the moment, trust the process, and let go of what you can’t control. And every day I learn a little more.   

Jeroen: When I look at what has helped me most on this journey, there are three qualities that keep recurring. First of all, I’m a natural explorer. I always have the urge to seek out new experiences, whether it’s an unfamiliar island, a different way of life, or a new project on board. That curiosity is what allows me to not only endure this life but also truly enjoy it.

I also have a pretty persistent “can-do” mentality. Don’t give up too quickly, just start, try, and see how it goes along the way. That’s helped me in situations where we had to figure something out for ourselves – and that’s the rule rather than the exception on a boat. The idea that everything is solvable if you just start gives me peace and confidence.

My technical background also contributes enormously. I’m quite an all-rounder, so if something breaks, I see it more as a puzzle than a problem. From engine maintenance to electronics, from water supply to sail repairs, it helps enormously if you’re self-sufficient. Especially if you’re moored somewhere with no mechanic or shop nearby. It gives you a sense of freedom, but also of competence. You can manage. That’s worth a lot.

Of course, there are also traits that don’t help me as much. My procrastination, for example. I feel very responsible for the boat’s technical condition and pay a lot of attention to it. I try to think ahead and do preventative maintenance, but I often put off a job because I’m not in the mood for it. And then it turns out, in hindsight, that it wasn’t as complicated or annoying as I thought.

I also find myself getting impatient and stressed quickly when things don’t go as I’d hoped. Especially with technical jobs that involve working in tight spaces, in the heat, with sharp edges and awkward positions. If things don’t go my way, I quickly become frustrated. I know it doesn’t help, but it happens anyway. I find I thrive on projects like building sheds or a veranda, much more than diesel engines, pipes, or electrical work. But those are precisely the jobs I’ll be doing most often on a boat… 🥲

All of this probably also describes one of the few drawbacks to life on a sailboat for me. But even that’s part of it, and it makes the satisfaction all the greater afterward .

How do you experience ageing on board, physically, emotionally, and socially? And what does time mean to you now?

Jeroen: Physically, I feel absolutely fantastic. In the two years before departure, I had more physical problems than I do now, even though my fitness in the Netherlands was better than it is now. Because my work (renovating houses) was very physical, I had to work out daily; this is much less now. I feel better now because I underwent major back surgery just before departure and am now free of the nerve pain I had suffered for years. Fortunately, I rarely get sick, and the warm climate, combined with the healthy lifestyle on the boat, makes me feel younger rather than older.

Emotionally
There’s a lot of free time during our trip, and this makes me reflect more on life and myself. I try to better understand myself and the world we live in. I’ve noticed this makes me mentally stronger and I realize even more that choosing to travel was a truly good decision for me. However, this doesn’t mean it has to stay this way forever; time will tell. The freedom we experience is truly the greatest gift of this experiential lifestyle, but there are certainly downsides too: vulnerability to nature and our health, uncertainty about the future, responsibility for the boat and our safety, often without immediate help nearby.
For many people, growing older means security, a home, a fixed location, and a rhythm. This is very different for us now, and I like to believe it keeps us young a little longer 😇.
If we ever return to rural life in the Netherlands, I’m sure I’ll be stronger than before. However, the question is whether I can still adapt to the current hectic pace and regulatory pressure. Time will tell!

Social
As a sailor, you feel less part of a stable community or culture. You build friendships with other sailors, but these are often short-lived. We were fortunate enough to have two extended buddy boats and sailed together, first with Alex and Karin from Mabul and later with Barbara and Ralph from Lille Venn. You build deeper friendships this way, and I find this incredibly valuable. These friendships and the camaraderie together were a significant part of the success of our trip. I realize I don’t need a large group of friends in my life, but without some deep connections with friends and family, life would be rather bare, especially on a sailboat in an idyllic location.
Now that we’re away for longer and I’m naturally getting older, I’m looking forward to a 50/50 life. By that, I mean working 5-6 months in the Netherlands plus spending time with family and friends, followed by another 6-7 months at home on My Motu, hopefully with our buddy boat.

What does time mean to me?
We don’t have a busy schedule on board; at most, we have expiring visas and seasons to consider. There’s a generally set routine on board: wake up, breakfast, free time, lunch, exploring, boat maintenance, sundowner, dinner, games, watching TV, and sleep. Despite our quiet life, it feels like time is flying by. This feels wonderful and, for me, a sign that things are going well.
It might be a cliché, but we enjoy the little things: being together, catching a fish, the smell of freshly baked bread on board, watching the GoPro video of our last snorkeling adventure together, chatting with local fishermen, the sunset, and so on.
Time seems less important. Until something is about to change… Rajesh is going back to India; we don’t have much time left together. So time is precious, especially time spent with the people you love.

Aagje: Growing older on a sailboat is… intense. Not a slow fade, like life on land sometimes feels, but rather a sharpening. Everything comes closer: your body, your limits, your emotions, your choices. There’s nowhere to hide, not from each other, and not from yourself.

Physically, I notice it in my knees as I climb up and down the stairs for the hundredth time, in my shoulders as I reel in a heavy line, in the aches that used to disappear after a single night but now linger a bit longer. At the same time, I feel more alive than ever. My body matters: it moves, carries, endures. It works with the elements instead of fighting against them. That gives me strength.

Emotionally, I feel richer, with insight, gentleness, and trust. I don’t have to prove so much anymore. Not to myself, not to others. I’m allowed to be tired. I’m allowed to be sad. And I’m allowed to enjoy life without guilt. Perhaps that’s the greatest gift of growing older: the permission to simply be, without masks.

Socially, it can be challenging at times. Life at sea is full of encounters, but also of farewells. Sometimes I miss the naturalness of being together. At the same time, this life brings deep, unexpected connections, not crowded halls, but meaningful encounters. And that means a lot to me.

The sea teaches me that time doesn’t count, only moments do.

Rajesh: Growing older abroad feels different. Life at sea has made me physically stronger, but it’s also exhausting; there’s no pause button in this life.

Emotionally, I’ve become more independent and aware of who I am. Being away from home teaches you to reflect, slow down, and appreciate the little things.

Socially, it’s a mix: I meet wonderful people from all over the world, but I also often have to say goodbye. The connections are brief, but meaningful. It’s not always easy, but it’s real, and I wouldn’t trade it for anything.

As for time, it no longer feels like something to chase. It feels like something to live in. Here, time moves with the wind and the waves… and I’ve learned to flow with it.

Are there times when you wonder, “How long are we going to do this?”

Aagje: Yes , that question has been coming up more often lately. Not because I don’t want to anymore, or because life at sea doesn’t resonate with me as much, but because something is changing. I’ve talked about it a lot with Barbara, who actually wants to return to land. I don’t feel that way yet, but her questions do get me thinking.

The fact that Rajesh will soon be building his own life in India is a major turning point. For three years, we were a team of three, each with its own rhythm and flavor. His departure feels like letting go of an anchor: lovingly, with trust, but also with a certain emptiness. At the same time, it opens up new possibilities. There are countries that were difficult for him to travel to because of visas, and soon Jeroen and I will be able to go there. Not because we have to, but because the choices are different now.

Having two of us on board takes some getting used to, but it also creates space to find a new rhythm together. It’s part of life at sea: people come and go, and every change requires a fresh start. We don’t have to decide today how long we’ll continue. For now, it feels good, and that’s enough. The sea has no rush, only space.

Rajesh: Yes, we often ask that question, especially during long sea crossings or during tranquil sunsets. Sometimes I wonder if this is a life I can live forever. Other times, it feels like I’m meant to be. But I don’t plan too far ahead. I don’t decide by the year or by the ocean. I follow my instincts.

I’m still young, and I know I’ll have to go back to land soon, to work and build something more stable . It’s a reality I’m slowly accepting. But right now, I don’t sense an end point. Not yet. Perhaps one day the sea will whisper, “It’s time.” Until then, I sail.

Jeroen: Absolutely. I know that my needs and goals in life change every three to five years. After that, it often starts to itch: I get bored or start to get annoyed by little things that didn’t matter before. I recognize that pattern now. 
I secretly hope that it will lessen over the years , that I can continue to enjoy what I have a little longer, without having to look for something new again. But for now? For now, I don’t want anything else at all. This life, this way, just feels good.

If we were to stop sailing now and live on land, what would you miss most?

Aagje: I would miss the freedom. The endless horizon. The feeling that you can wake up somewhere different every day, simply because the wind decides. I would miss the silence of the ocean, the night watches with only the stars for company, the realization that you are a tiny dot in a big world and that that is just enough.

I would long for the ritual of weighing anchor, the smell of freshly baked bread in the morning, the salt on my skin, the lapping of the water against the hull as I cook. And I would miss our shared life: the constant searching, deciding, and coordinating together. No distractions, no rush, just us and the sea.

Rajesh: If we stopped sailing today, I would miss the rhythm of the sea, the gentle sound of water against the hull, the freedom to explore new horizons, the vibrant underwater world, and the endless skies that make you feel both small and infinite. I would miss the unpredictability, the solitude, and the deep connection with nature.

But honestly… I’d quietly enjoy some simple comforts. Solid ground under my feet, the chance to regularly connect with familiar faces, and the stability of a place I can call home for a while. And maybe, just maybe, being able to plan ahead without checking the weather first. 

Jeroen : without a doubt, Nature is always and everywhere around you. Waking up to the sunrise over the water, the sound of birdsong, the smell of salt in the air. That direct contact with the elements is so special and practically irreplaceable. 
And of course: no traffic jams. No rush from A to B. No busy roads or endless appointments.

But I’d also enjoy the opportunity to tackle new projects again. Building, doing odd jobs, creating something new—that still appeals to me. Maybe renovating a house, converting an old barn, or just enjoying riding my motorcycle again.

And above all: being able to spend more time with friends and family. Just dropping by, having dinner together, catching up for an evening without having to worry about where the nearest dinghy is. That connection remains important.

What would you say to someone who is wondering if this life is for them?

Aagje: Doubt isn’t a sign you shouldn’t do something. Often, it’s the beginning of something real, something bigger than yourself. Because life at sea isn’t just a dream of swaying palm trees, dolphins, and sunsets. It’s also salt in your eyes, broken propellers, sleepless nights, and a toilet that clogs just when you’re in a hurry. But that’s precisely where the magic lies.

You truly live here. You feel everything more raw, more intensely. A cup of coffee in the morning sun becomes special. A hot shower feels like a spa. The silence of the night becomes a space where you can hear yourself think. And when, after days at sea, you see land looming on the horizon… you know: i have done this .

You learn to recognize your fears, push your boundaries, and collaborate with people and nature. You become humbled by the lack of control, but also empowered by the realization of your potential. And perhaps most importantly, you rediscover yourself, free from distractions and outside expectations.

So if you’re in doubt… don’t worry. Doubt is part of life. But don’t let it hold you back. Don’t seek certainty, because you won’t find it anywhere, especially not at sea. Seek truth. Your truth. And believe me: the sea will help you find it. Sometimes lovingly, sometimes mercilessly, but always honestly.

Is this life for you? You’ll only know… when you let go.

Rajesh: I’d say: give it a try, but be fair. The sea isn’t for everyone, and that’s okay. It’s not always comfortable or easy. It will test your patience, your boundaries, and your sense of control.

But if you are willing to let go of routine, live with uncertainty, and find beauty in simplicity, this life can change you.

For me, the essence of life at sea is freedom. It’s waking up with the sunrise, living in harmony with nature’s rhythm, discovering who you are when everything else is taken away. It’s not about luxury, it’s about presence. It’s pure, genuine, and unforgettable. You only know if it’s right for you when you feel it yourself. But if it is… you never want to go back. 

Jeroen: This life isn’t easy, but it is incredibly rewarding. You learn a lot from it—about yourself, about the world, and about what truly matters. That’s why I’d recommend it to anyone who has a practical mindset, loves adventure, and prefers experience over luxury.

At first, we thought we were doing something special, but now we know we’re just one of many. There are tens of thousands of sailors like us, young and old, with or without children, who have been living this way for years and thoroughly enjoy it.

So: just try it. Even if it’s only for a few years. You’ll become wiser and more resilient, and you’ll suddenly truly appreciate the little things you always took for granted.

Three years sailing

It sounds like a number, a time period, a travelogue. But in reality, it’s a life, not captured in miles or destinations, but in experiences that have nestled deep within our hearts. In moments when we encountered ourselves, got to know each other better, and discovered that who we thought we were was only the beginning of who we can truly become.

The sea has changed us. Not by giving us something new, but by stripping away, layer by layer, what we no longer needed. What remains is not an end point, but a core. An anchor. Something solid, something real.

What we found along the way weren’t ready-made answers, but a different way of seeing things—at ourselves, at each other, and at the world. We learned to live in the moment, with the beauty and the discomfort, making choices based on trust, even without knowing where they would lead us.

And now? Now we sail on. Perhaps to a new horizon, perhaps to a place to stay longer. The maps are open. The wind will tell us. Because this life teaches us one thing: you only determine a small part of your own course… the rest is going with the flow.

The sea knows no end, only new chapters.

Wat blijft, wat verandert, en wat we willen doorgeven

In dit laatste deel van onze reflectie beantwoorden we de vragen die vaak op de achtergrond blijven, maar veel zeggen over hoe het is om jarenlang op zee te leven:
Welke eigenschappen helpen je echt en welke juist niet? Hoe verandert ouder worden als je leeft op golven? Hoe ga je om met twijfel of de gedachte aan stoppen? En wat zouden we willen meegeven aan iemand die droomt van een ander leven, op zee of daarbuiten?

Welke eigenschap heeft je het meest geholpen tijdens deze reis? En welke juist het minst?

Aagje: Zonder twijfel is doorzettingsvermogen mijn grootste kracht. Ik geef niet snel op. Niet als het lastig is, niet als ik moe of bang ben, en zelfs niet als ik het even allemaal niet meer weet. Dat zit diep in me. Niet het harde “stoer volhouden”, maar het zachte, koppige blijven proberen. Weer het anker ophalen, weer de zeilen hijsen, ook als de golven hoog zijn letterlijk én figuurlijk. 

Ook mijn vermogen om te relativeren is goud waard gebleken. Misschien niet altijd op het moment zelf, maar meestal kan ik er later toch de humor van inzien. Zelfs als ik ondersteboven op het toilet zit tijdens een ruige oversteek, weet ik: dit wordt ooit een goed verhaal. En dat lucht op.

Minder behulpzaam is mijn perfectionisme. Ik wil dingen graag “goed” doen, structuur hebben, controle over de planning, overzicht houden. Maar op zee werkt dat zelden zoals ik wil. De wind trekt zich niets aan van mijn lijstjes, plannen vallen in het water, soms letterlijk. Daardoor duw ik mezelf soms onnodig over mijn grenzen. Hierin groei ik nog steeds, want ik ben er nog lang niet.

Wat ik heb moeten ontwikkelen om op deze manier te kunnen leven? Ik dacht altijd dat ik geduldig was, maar dat viel in de praktijk behoorlijk tegen. Dus: geduld. Vertrouwen. Flexibiliteit. En het vermogen om steeds weer opnieuw af te stemmen op wat het moment vraagt, in plaats van op wat ik had gehoopt. Soms is dat een klein stapje terug, soms een sprong vooruit,  maar altijd in het ritme van de zee.

Rajesh: De eigenschap die me het meest heeft geholpen, is aanpassingsvermogen. Het leven op zee zit vol verrassingen: het weer verandert, plannen vallen in duigen en dingen gaan niet altijd zoals verwacht. Maar ik heb geleerd kalm te blijven, me snel aan te passen en mee te gaan met wat het moment brengt. Die flexibiliteit heeft deze reis niet alleen mogelijk, maar ook betekenisvol gemaakt.

De eigenschap die me het minst heeft geholpen? Misschien wel te veel nadenken. Soms raak ik verstrikt in mijn gedachten, ik maak me te veel zorgen over de toekomst of twijfel aan mezelf, terwijl ik gewoon op het moment moet vertrouwen en me er gewoon in moet laten meeslepen.

Maar ik draag die last niet alleen. Ik heb twee fantastische kapiteins als ouders, mensen op wie ik enorm vertrouw als het even niet goed gaat. Hun ervaring, wijsheid en standvastige aanwezigheid herinneren me eraan dat ik niet alles alleen hoef uit te zoeken. De zee blijft me leren: leef in het nu, vertrouw op het proces en laat los wat je niet kunt controleren. En elke dag leer ik een beetje meer.   

Jeroen: Als ik kijk naar wat me het meest geholpen heeft op deze reis, dan zijn het toch wel drie eigenschappen die steeds weer terugkomen. Allereerst ben ik van nature een ontdekkingsreiziger. Ik heb altijd de drang om nieuwe ervaringen op te doen of dat nu een onbekend eiland is, een andere manier van leven, of een nieuw project aan boord. Die nieuwsgierigheid maakt dat ik dit leven niet alleen volhoud, maar er ook echt van geniet.

Daarnaast heb ik een vrij hardnekkige ‘kan-het-wel’-mentaliteit. Niet te snel opgeven, gewoon beginnen, proberen, en onderweg wel zien hoe het loopt. Dat heeft me geholpen in situaties waarin we zelf moesten uitzoeken hoe iets werkt – en dat is op een boot eerder regel dan uitzondering. Het idee dat alles oplosbaar is als je maar begint, geeft me rust en vertrouwen.

Wat ook enorm bijdraagt, is mijn technische achtergrond. Ik ben best een allrounder, dus als er iets stuk gaat, zie ik het eerder als een puzzel dan als een probleem. Van motoronderhoud tot elektronica, van de watervoorziening tot zeilreparaties, het helpt enorm als je zelfredzaam bent. Zeker als je ergens ligt waar geen monteur of winkel in de buurt is. Het geeft een gevoel van vrijheid, maar ook van bekwaamheid. Je redt je. Dat is veel waard.

Natuurlijk zijn er ook eigenschappen die me minder helpen. Mijn uitstelgedrag, bijvoorbeeld. Ik voel me heel verantwoordelijk voor de technische staat van de boot en besteed er ook veel aandacht aan. Ik probeer vooruit te denken en onderhoud preventief te doen, maar het komt vaak voor dat ik een klus voor me uitschuif omdat mijn hoofd er niet naar staat. En dan blijkt achteraf dat het helemaal niet zo ingewikkeld of vervelend was als ik dacht.

Ook merk ik dat ik snel ongeduldig en gestrest raak als dingen niet lukken zoals ik hoop. Vooral bij technische klussen waarbij je werkt in krappe ruimtes, in de hitte, met scherpe randen en onhandige houdingen. Als het dan tegenzit, schiet ik gemakkelijk in de frustratie. Ik weet dat het niet helpt, maar het gebeurt toch. Ik merk dat ik beter gedij bij projecten als schuren of een veranda bouwen, veel liever dan dieselmotoren, leidingen of elektriciteit. Maar laat dat nou nét de klussen zijn die het meeste terugkomen op een boot… 🥲

Dat alles beschrijft waarschijnlijk ook meteen een van de weinige nadelen voor mij aan het leven op een zeilboot. Maar zelfs dat hoort erbij en maakt de voldoening achteraf des te groter.

Hoe ervaar je het ouder worden aan boord, lichamelijk, emotioneel, sociaal? En wat betekent tijd nu voor jou?

Jeroen: Lichamelijk voel ik me echt uitstekend, de twee jaar voor vertrek had ik meer problemen met mijn lichaam dan nu ondanks dat mijn conditie in Nederland beter was dan nu. Doordat mijn werk (het renoveren van huizen) heel fysiek was had ik dagelijks een workout, dit is nu veel minder. Ik voel me nu beter doordat ik vlak voor vertrek een belangrijke rug operatie heb ondergaan en nu verlost ben van zenuwpijnen waar ik al jaren last van had. Mijn geluk is dat ik zelden ziek ben en het warme klimaat samen met de gezonde levensstijl op de boot geven me eerder het gevoel dat ik jonger wordt dan ouder😎.

Emotioneel
Er is tijdens onze reis veel vrije tijd en hierdoor denk ik meer na over het leven en mezelf, ik probeer mezelf en de wereld waarin we leven beter te begrijpen. Ik merk dat ik hier mentaal sterker van wordt en besef nog beter dat de keuze om te gaan reizen voor mij echt een goede beslissing was, dit betekend echter niet dat dit voor altijd zo moet blijven, de toekomst zal dit leren. De vrijheid die we ervaren is wel echt het grootste geschenk van deze levensstijl vol ervaringen maar keerzijden zijn er zeker ook: kwetsbaarheid in de natuur en onze gezondheid, onzekerheid over de toekomst, verantwoordelijkheid voor de boot en onze veiligheid vaak zonder directe hulp in de buurt.
Voor veel mensen betekend ouder worden: zekerheid, huis, vaste plek, ritme. Dit is voor ons nu heel anders en ik geloof graag dat dit ons wat langer jong houd😇.
Mochten we op een dag weer terug gaan naar het landleven in Nederland dan weet ik zeker dat ik sterker in mijn schoenen sta als voorheen, het is echter de vraag of ik nog kan aarden in de hectiek en regeldruk die momenteel heerst. De tijd zal het leren!

Sociaal
Als zeiler voel je je minder deel van een vaste gemeenschap of cultuur. Je bouwt vriendschappen op met andere zeilers maar vaak is dit van kortere duur. We hebben het geluk gehad dat we twee keer voor langere tijd een buddy boot hadden en langere tijd samen zeilden, eerst met Alex en Karin van Mabul en later met Barbara en Ralph van Lille Venn. Je bouwt dan diepere vriendschappen op en dit ervaar ik als heel waardevol, deze vriendschappen en gezelligheid samen vormen een belangrijke deel van het succes van onze reis. Ik realiseer me dat ik geen grote vriendengroep nodig heb in mijn leven maar zonder een aantal diepe connecties met vrienden en familie zou het leven wel erg kaal zijn, zeker ook in een zeilboot op een idyllische locatie.
Nu we langer weg zijn en ik natuurlijk ouder wordt kijk ik meer uit naar een 50/50 leven, daarmee bedoel ik 5-6 maanden in Nederland werken plus tijd doorbrengen met familie en vrienden en daarna weer 6-7 maanden thuis op My Motu, hopelijk samen met onze buddy boot.

Wat betekend tijd voor me?
We hebben geen drukke agenda aan boord, hooguit verlopende Visa’s en seizoenen waar we rekening mee moeten houden. Er is globaal een vast ritme aan boord: opstaan, ontbijten, vrije tijd, lunch, exploreren, boot onderhoud, sundowner, avondeten, spelletjes doen, TV kijken en slapen. Ondanks ons rustige leven voelt het alsof de tijd voorbij vliegt, dit voelt heerlijk en is voor mij een teken dat het goed is.
Het is misschien een cliché maar we genieten van kleine dingen: samen zijn, een vis vangen, de geur van vers gebakken brood aan boord, samen de GoPro filmpje bekijken van ons laatste snorkel avontuur, een praatje met lokale vissers, de zonsondergang, enz..
Tijd lijkt minder belangrijk. Totdat er iets staat te veranderen.. Rajesh gaat terug naar India, we hebben niet veel tijd meer samen.. Tijd is dus kostbaar, zeker de tijd samen met de mensen waar je van houd.

Aagje: Ouder worden op een zeilboot is… intens. Geen langzaam vervagen, zoals het leven aan land soms voelt, maar juist een verscherping. Alles komt dichterbij: je lijf, je grenzen, je emoties, je keuzes. Er is geen plek om je te verstoppen, niet voor elkaar, en niet voor jezelf.

Lichamelijk merk ik het in mijn knieën als ik voor de honderdste keer het trapje op en af ga, in mijn schouders als ik een zware lijn binnenhaal, in pijntjes die vroeger na één nacht verdwenen maar nu wat langer blijven. Tegelijk voel ik me levendiger dan ooit. Mijn lijf doet ertoe: het beweegt, draagt, houdt vol. Het werkt samen met de elementen in plaats van zich ertegen te verzetten. Dat geeft kracht.

Emotioneel voel ik me rijker,  aan inzicht, zachtheid en vertrouwen. Ik hoef niet meer zoveel te bewijzen. Niet aan mezelf, niet aan anderen. Ik mag moe zijn. Ik mag verdrietig zijn. En ik mag genieten zonder schuldgevoel. Misschien is dat wel het mooiste cadeau van ouder worden: de toestemming om gewoon te zijn, zonder maskers.

Sociaal is het soms lastig. Het leven op zee zit vol ontmoetingen, maar ook vol afscheid. Dan mis ik soms: de vanzelfsprekendheid van samen-zijn. Tegelijk brengt dit leven diepe, onverwachte connecties, geen volle zalen, maar betekenisvolle ontmoetingen. En dat is me veel waard.

De zee leert me dat tijd niet telt, alleen momenten doen dat.

Rajesh: Ouder worden in het buitenland voelt anders. Fysiek ben ik sterker geworden door het leven op zee, maar het is ook vermoeiend, dit leven kent geen pauzeknop.

Emotioneel ben ik onafhankelijker geworden en bewuster van wie ik ben. Weg van huis zijn leert je om te reflecteren, te vertragen en de kleine dingen te waarderen.

Sociaal gezien is het een mix: ik ontmoet geweldige mensen van over de hele wereld, maar moet ook vaak afscheid nemen. De contacten zijn kort, maar betekenisvol. Het is niet altijd makkelijk, maar het is echt, en ik zou het voor geen goud willen ruilen.

Wat tijd betreft, het voelt niet langer als iets om na te jagen. Het voelt als iets om in te leven. Hier beweegt de tijd met de wind en de golven mee… en ik heb geleerd ermee mee te bewegen.

Zijn er momenten waarop je je afvraag: “Hoe lang gaan we dit nog doen?”

Aagje: Ja, die vraag komt de laatste tijd vaker voorbij. Niet omdat ik het niet meer wil, of omdat het leven op zee me minder raakt, maar omdat er iets verandert. Ik heb er veel over gesproken met Barbara, die juist weer terug wil naar land. Zelf voel ik dat nog niet, maar haar vragen zetten me wel aan het denken.

Dat Rajesh binnenkort zijn eigen leven in India gaat opbouwen, is een groot kantelpunt. Drie jaar lang waren we een team van drie, met een eigen ritme en kleur. Zijn vertrek voelt als het loslaten van een anker: liefdevol, met vertrouwen, maar ook met een zekere leegte. Tegelijk opent het nieuwe mogelijkheden. Er zijn landen die voor hem lastig te bereizen waren vanwege visa, en straks kunnen Jeroen en ik daar wél heen. Niet omdat het moet, maar omdat de keuzes nu anders liggen.

Met zijn tweeën aan boord wordt het wennen, maar het brengt ook ruimte om samen een nieuw ritme te vinden. Het hoort bij het leven op zee: mensen komen en gaan, en iedere verandering vraagt opnieuw afstemmen. We hoeven niet vandaag te beslissen hoe lang we doorgaan. Voor nu voelt het goed, en dat is genoeg. De zee heeft geen haast alleen ruimte.

Rajesh: Ja, die vraag stellen we vaak, vooral tijdens lange overtochten of bij rustige zonsondergangen. Soms vraag ik me af of dit een leven is dat ik voor altijd kan leiden. Andere keren voelt het alsof ik ervoor bestemd ben. Maar ik plan niet te ver vooruit. Ik bepaal niet per jaar of per oceaan. Ik volg mijn gevoel.

Ik ben nog jong en ik weet dat ik binnenkort weer aan land moet, om te gaan werken en iets stabielers te bouwen. Het is een realiteit die ik langzaam accepteer. Maar op dit moment voel ik geen eindpunt. Nog niet. Misschien fluistert de zee ooit: “Het is tijd.” Tot die tijd zeil ik.

Jeroen: Zeker weten. Ik weet van mezelf dat mijn behoeften en doelen in het leven elke drie tot vijf jaar veranderen. Daarna begint het vaak te kriebelen: ik raak verveeld of begin me te ergeren aan kleine dingen die eerst geen rol speelden. Dat patroon herken ik inmiddels.
Ik hoop stiekem dat dat met de jaren wat minder wordt, dat ik iets langer kan blijven genieten van wat er is, zonder alweer op zoek te willen naar iets nieuws. Maar voor nu? Voor nu wil ik helemaal niets anders. Dit leven, op deze manier, voelt gewoon goed.

Stel, we zouden nú stoppen met zeilen en aan land gaan wonen, wat zou je dan het meeste missen?

Aagje: Ik zou de vrijheid missen. De oneindige horizon. Het gevoel dat je elke dag ergens anders wakker kunt worden, simpelweg omdat de wind dat heeft besloten. Ik zou de stilte van de oceaan missen, de nachtwachten met alleen de sterren als gezelschap, het besef dat je een klein stipje bent in een grote wereld en dat dat precies genoeg is.

Ik zou verlangen naar het ritueel van het anker ophalen, de geur van versgebakken brood in de ochtend, het zout op mijn huid, het klotsen van het water tegen de romp terwijl ik kook. En ik zou het gezamenlijke leven missen: het voortdurende samen zoeken, beslissen, afstemmen. Geen afleiding, geen haast, alleen wij en de zee.

Rajesh: Als we vandaag zouden stoppen met zeilen, zou ik het ritme van de zee missen, het zachte geluid van water tegen de romp, de vrijheid om nieuwe horizonten te verkennen, de levendige onderwaterwereld en de eindeloze luchten die je zowel klein als oneindig laten voelen. Ik zou de onvoorspelbaarheid, de eenzaamheid en de diepe verbondenheid met de natuur missen.

Maar eerlijk gezegd… zou ik stilletjes genieten van wat simpel comfort. Vaste grond onder mijn voeten, de kans om regelmatig contact te leggen met bekende gezichten en de stabiliteit van een plek die ik een tijdje thuis kan noemen. En misschien, heel misschien, vooruit kunnen plannen zonder eerst het weer te checken.

Jeroen: zonder twijfel, de natuur die altijd en overal om je heen is. Wakker worden met de zon die opkomt boven het water, het geluid van vogels, de geur van zout in de lucht. Het directe contact met de elementen, dat is zó bijzonder en eigenlijk niet te vervangen.
En natuurlijk: geen files. Geen gehaast van A naar B. Geen drukte op de weg of eindeloze afspraken.

Maar ik zou ook weer genieten van de ruimte om nieuwe projecten aan te pakken. Bouwen, klussen, iets nieuws creëren, dat blijft toch trekken. Misschien een huis opknappen, een oude schuur ombouwen, of gewoon weer lekker motorrijden.

En vooral: meer tijd kunnen doorbrengen met vrienden en familie. Gewoon even langskomen, samen eten, een avondje bijpraten zonder eerst te hoeven bedenken waar de dichtstbijzijnde bijboot ligt. Die verbondenheid blijft belangrijk.

Wat zou je iemand willen zeggen die twijfelt of dit leven iets voor hem of haar is?

Aagje: Twijfel is geen teken dat je het niet moet doen. Vaak is het juist het begin van iets echts, iets groters dan jezelf. Want het leven op zee is niet alleen een droom van wuivende palmbomen, dolfijnen en zonsondergangen. Het is ook zout in je ogen, afgebroken schroeven, slapeloze nachten en een wc die precies dan verstopt raakt als je haast hebt. Maar juist daarin zit de magie.

Je leeft hier écht. Je voelt alles rauwer, intenser. Een kop koffie in de ochtendzon wordt bijzonder. Een warme douche voelt als een spa. De stilte van de nacht wordt een ruimte waarin je jezelf hoort denken. En als je, na dagen op zee, land ziet opdoemen aan de horizon… weet je: ik heb dit gedaan.

Je leert je angsten kennen, je grenzen verleggen, samenwerken met mens én natuur. Je wordt nederig omdat je geen controle hebt, maar ook krachtiger omdat je ziet hoeveel je aankunt. En misschien wel het mooiste: je leert jezelf opnieuw kennen, zonder ruis, zonder verwachtingen van buitenaf.

Dus als je twijfelt… wees gerust. Twijfel hoort erbij. Maar laat het je niet tegenhouden. Zoek geen zekerheid, want die vind je nergens, zeker niet op zee. Zoek waarheid. Jouw waarheid. En geloof me: de zee helpt je die te vinden. Soms liefdevol, soms genadeloos, maar altijd eerlijk.

Of dit leven iets voor jou is? Dat weet je pas… als je loslaat.

Rajesh: Ik zou zeggen: probeer het eens, maar doe het eerlijk. De zee is niet voor iedereen weggelegd, en dat is oké. Het is niet altijd comfortabel of makkelijk. Het zal je geduld, je grenzen en je gevoel van controle op de proef stellen.

Maar als je bereid bent om de routine los te laten, te leven met onzekerheid en schoonheid te vinden in eenvoud, dan kan dit leven je veranderen.

Voor mij is de essentie van het leven op zee vrijheid. Het is wakker worden met de zonsopgang, leven volgens het ritme van de natuur, ontdekken wie je bent wanneer al het andere je ontnomen wordt. Het gaat niet om luxe, het gaat om aanwezigheid. Het is puur, echt en onvergetelijk. Je weet pas of het goed voor je is als je het zelf voelt. Maar als het zo is… wil je nooit meer terug.

Jeroen: Dit leven is niet makkelijk, maar wel ontzettend bevredigend. Je leert er veel van – over jezelf, over de wereld, en over wat echt belangrijk is. Daarom zou ik het iedereen aanraden die een praktische instelling heeft, van avontuur houdt en ervaring boven luxe verkiest.

Wij dachten in het begin dat we iets bijzonders deden, maar inmiddels weten we dat we één van de velen zijn. Er zijn tienduizenden zeilers zoals wij, van jong tot oud, met of zonder kinderen, die al jaren op deze manier leven en er intens van genieten.

Dus: probeer het gewoon. Al is het maar voor een paar jaar. Je wordt er wijzer en veerkrachtiger van, en je gaat de kleine dingen die je altijd vanzelfsprekend vond ineens écht waarderen.

Drie jaar onderweg.

Het klinkt als een getal, een tijdsduur, een reisverslag. Maar in werkelijkheid is het een leven, niet te vangen in mijlen of bestemmingen, maar in ervaringen die zich diep in ons hart hebben genesteld. In momenten waarop we onszelf tegenkwamen, elkaar beter leerden kennen, en ontdekten dat wie we dachten te zijn slechts het begin was van wie we werkelijk kunnen worden.

De zee heeft ons veranderd. Niet door ons iets nieuws te geven, maar door laagje voor laagje weg te nemen wat we niet meer nodig hadden. Wat overblijft, is geen eindpunt, maar een kern. Een anker. Iets stevigs, iets echts.

Wat we onderweg vonden, waren geen kant-en-klare antwoorden, maar een andere manier van kijken, naar onszelf, naar elkaar, naar de wereld. We leerden leven in het moment, met de schoonheid én de ongemakken, keuzes maken vanuit vertrouwen, ook zonder te weten waar ze ons zouden brengen.

En nu? Nu varen we verder. Misschien naar een nieuwe horizon, misschien naar een plek om langer te blijven. De kaarten liggen open. De wind zal het ons vertellen. Want dit leven leert ons één ding: koers bepaal je maar voor een klein deel zelf… de rest is meebewegen.

De zee kent geen einde, alleen nieuwe hoofdstukken.