De Nederlandse versie staat onder de Engelse versie

The next morning I was woken early by Jeroen. Mind you: the night before, after we had returned from the hospital, he had crawled straight into bed and slept like a log. That he already had plans to sail again was something I could not have imagined. While I was still in doctor mode, he was already “up and ready to go.” The wind was favorable to head towards Kadavu, and before I really realized it, I had started the engine, lifted the anchor, and Jeroen rolled out the sails.

“Twenty-eight knots of wind, but from behind, right?” I hear myself asking.
“Eh, no, it is a close-hauled course,” Jeroen says casually. With waves of about 2.5 meters coming from the side. “But they will ease in about three hours.”

Hmm. The boat can handle this just fine, but for us it is certainly not a comfortable course. Conditions I would only sail in if I really had to, because we had to be somewhere on time. Uncomfortable indeed: a passage that cuts right through you, when My Motu is lifted high by a wave and crashes back down on the water with a dull thud. The whole boat shakes, groans, and creaks, sounds that to my ears feel unnatural and ominous. Yet My Motu holds herself firm and unwavering. Thankfully, that same afternoon at 4:30 p.m., we were able to drop the anchor into clear blue water. The journey is soon forgotten when the next morning you eat breakfast with the endless blue of the sea, the fresh green of the trees, and birdsong weaving through the branches like music. A picture far removed from Suva, where cargo ships load and unload, grinding tools screech through steel, and the water laps brown and murky against the quay.

After breakfast, we went straight for the sevusevu. The chief sat somewhat bored in the shade under a tree, got up sullenly, and took us to his house. We sat on the floor, he accepted the kava, and thanked us briefly. “You may snorkel and walk,” he said, and that was that. No chat, no ceremony. Friendly but firm, we were sent on our way.

That afternoon we climbed to the top of the mountain. Hundreds of blue-tailed lizards darted away under the leaves, just in time not to be crushed under our feet. At the top, a 360-degree view awaited: an azure sea, a green ring of islets, and in the sky large groups of bats gliding by. Of all days, Rajesh had left his camera at home.

On the way back we met “Moon,” a 57-year-old man from the village. He picked a coconut from a tree for us, cracked it open, and we drank the sweet water while he told us that he and his brother were building a small house. Proudly, he showed us the beginnings of their project. Progress was slow since all the materials had to be brought in by boat, but they had time. Jeroen gave him some FJD, and the next day Moon brought a huge sack of bananas, papayas, sugar cane, and plantains. So much that we could not take it all; it would overripe before we could eat it. With a selection of fruit aboard, we lifted anchor and sailed on to Manta Ray Island, only five miles further.

There we dove into the water daily, searching for mantas. Their graceful wings under water, floating like angels, remain a magical sight. One morning Jeroen caught two tuna from the dinghy, which we later ate with relish. But when the wind shifted and the anchorage became uncomfortable, we decided to move on to North Buliya.

On the way, we saw smoke. At first, we thought it was a controlled burn, but closer up we saw much of the island was ablaze. Still, we went ashore: we wanted to visit the abandoned survival camp, once built for television recordings. Both the French version of Survivor (Koh-Lanta) and the German edition had used the site as their base camp. Entire facilities had been set up: sleeping huts, a catering kitchen, storage rooms, a jetty, and logistical buildings to house the crew for months. After the filming, the buildings were mostly left behind. Nowadays, villagers keep an eye on it, but otherwise, nothing is done with it. A place with potential, now lying like a ghost village among the trees.

A woman who stayed there with her husband as caretaker had not noticed anything yet. Together we walked to a spot where the fire was clearly visible. She looked, shrugged, and said there was nothing they could do. “No fire brigade to call, no plane that can scoop seawater to help extinguish… this is just bad luck.” I listened in disbelief, but later we heard the fire had started in the village on the other side of the island. Luckily no one was injured and the village itself was spared. Rajesh filmed impressive footage, but when the smoke drifted towards our boat, we chose to leave for Dravuni.

There the wind died, and for two days there was calm. The perfect moment to anchor at the north pass. What we saw underwater there surpassed everything: colorful coral, caves, steep drop-offs at the reef, and schools of fish, large and small. A day that made us fall even deeper in love with Fiji.

Then came the day Jeroen had to return to the hospital for a check-up. I quickly made yogurt, baked bread and cake, and thought about what we would eat that evening. At a quarter past three we lifted the anchor and set course for Suva. It became a beautiful night sail, and at half past midnight we dropped the anchor in the bay.

The next day we went to the hospital for Jeroen, where we received good news that everything was calm and that he should continue with stomach acid blockers for now. Outside Suva, the wind howled and the waves built, but we lay sheltered. Waiting for a good weather window to sail to Denarau, we enjoyed the small pleasures of the city. Even in the marina: a pool table and a dartboard, where we entertained ourselves almost daily with a game. Small joys while we waited for the big adventure ahead.

Meanwhile, Rajesh prepared to leave the boat, and I truly felt the rollercoaster of emotions racing through me. As he got ready to step off our deck and begin his own journey in India, my heart felt like a compass spinning in all directions. Pride swelled in me like a sail filling with wind, because I could see what a strong and independent man he had become. Sadness crept in like the tide quietly retreating from shore, knowing that his laughter and footsteps would no longer fill our days onboard. Trust kept me upright like the mast that withstands every storm, reminding me that the roots we gave him would carry him safely. And yet, softly but constantly, there was an undertone of worry, like the singing of the lines in a restless breeze.

“It feels comfortable and safe here with you,” Rajesh said softly, “but I know it is time to learn to stand on my own feet. That is difficult, because I am leaving so much behind… and at the same time I am excited. It feels double: scary and hard, but also like something I have to do. I know it will be hard work, with ups and downs, but that is part of life. What comforts me is knowing that you will always be there for me, wherever I am, whatever course I choose.”
For this farewell does not stand alone. It is interwoven with the path we have traveled together:
Some encounters change your life forever. For us, that was in 2014, when we gave free dental care in India. That is where we first met Rajesh. What began as a chance encounter grew into something much bigger. Before long, he was no longer to be imagined out of our lives, and bit by bit, he became part of our family.

In the years that followed, we shared countless memories. He lived with us in the Netherlands for seven years. We traveled together across Europe, took vacations in India, discovered new places, and grew closer as a family. Rajesh was there on ordinary days—school, sports, birthdays—but also on the special moments that shaped us as a family. And then, three years ago, a new adventure began: crossing the ocean together on the boat.

At first, Rajesh was skeptical. He did not like water, and the idea of living on a sailboat seemed like nothing for him. But after our first vacation on the boat, that changed. He discovered the underwater world, a completely new dimension, and became enchanted by everything there was to see. Now he swims better than any of us and can stay under water the longest. With endless patience, he films everything he encounters. And when he later selects the most beautiful fragments, we often sit together in the evening, watching and talking about what we have seen. These are moments we will deeply miss onboard.

For three years we lived as a family at sea. We anchored in turquoise lagoons, snorkeled among mantas, whales, and sharks, but also endured storms together and spent sleepless nights on watch. Sometimes it was hard and intense, because life on a boat is not always romantic. Yet it was precisely those moments, the ups and the downs, that brought us closer together and created unforgettable memories.

Now, nearly eleven years after he came into our lives, the moment has come: Rajesh is returning to India. To build his own life there, to find his own course. And although saying goodbye hurts, pride dominates. Pride in the young man he has become. Pride that he has the courage to shape his future.

For us, it feels like a new chapter is beginning. We know we will experience the empty-nest syndrome. A boat that feels bigger, a table that seems emptier. However, at the same time, space has opened up. Space to look ahead and think about what the future will bring for the two of us.
That future looks promising and exciting. First, a few practical matters await us here in Fiji. Jeroen is building a greywater tank in one of the bathrooms (mandatory in New Zealand), and we are installing two new AGM batteries. Once everything is ready, we will wait calmly for a good weather window. And then… then our first major passage as just the two of us awaits: the voyage to New Zealand, about 1,200 nautical miles, which we hope to sail in around eight days. It feels almost symbolic. Where Rajesh will set his own course in India, we will continue ours, now as the two of us. We dream of a life in which we continue to combine sailing with periods of working in the Netherlands. A balance between freedom and connection, between adventure and coming home.

Perhaps that is the greatest lesson this life teaches us: that holding on and letting go can go hand in hand. That love does not disappear when someone goes their own way, but deepens in trust. From this boat, where we have shared so many memories together, I see Rajesh heading towards his own horizon. My heart feels heavy and light at once, broken open and yet strong enough to let him fly. It is both the sorrow and the wonder of motherhood: to love so deeply that letting go becomes the purest form of trust.

And then the day of departure comes.
On September 24, at six o’clock in the morning, we drive to the airport. I feel the tears burning behind my eyelids, while I do my best to hold them in. The last hugs follow, warm words of luck and trust, and then the moment when he walks through the gates and slowly disappears from view.
“Good luck, son. Love you always.
Mom and Dad.”

Rajesh, van ons anker naar zijn horizon

De volgende ochtend werd ik al vroeg wakker gemaakt door Jeroen. Let wel: de avond ervoor, na terugkomst uit het ziekenhuis, was hij meteen in bed gekropen en had hij geslapen als een blok. Dat hij nu alweer plannen had om verder te zeilen, had ik niet kunnen bedenken. Terwijl ik nog in doktersmodus zat, stond hij alweer “up and ready to go”. De wind stond gunstig om richting Kadavu te vertrekken, en voor ik het goed en wel besefte had ik de motor gestart, het anker opgehaald en rolde Jeroen de zeilen uit.

“28 knopen wind, maar wel schuin van achter?” hoor ik mezelf nog vragen.
“Eh, nee, een aan-de-windse koers,” zegt Jeroen luchtig. Met daarbij golven van zo’n 2,5 meter hoog van opzij. “Maar die worden minder over drie uurtjes.”

Hmm. De boot kan dit allemaal prima aan, maar voor onszelf is het bepaald geen comfortabele koers. Het zijn omstandigheden waarin ik alleen zou zeilen als het écht moest, omdat we ergens op tijd moesten zijn. Oncomfortabel dus: een zeiltocht die door merg en been gaat, wanneer My Motu door een golf omhoog wordt geslingerd en met een doffe klap weer op het water neervalt. De hele boot trilt, kreunt en kraakt, geluiden die in mijn oren onnatuurlijk en onheilspellend klinken. Toch houdt My Motu zich fier en onverstoorbaar staande. Gelukkig konden we diezelfde middag om 16.30 uur het anker laten zakken in helderblauw water. De reis hiernaartoe ben je dan alweer vergeten als je die ochtend ontbijt met het oneindige blauw van de zee, het frisse groen van de bomen en het gezang van vogels dat als muziek door de takken weeft. Een beeld dat niet verder verwijderd kan zijn van Suva, waar cargoschepen lossen en laden, slijptollen snerpend door het metaal gieren en het water troebel en bruin langs de kade klotst.

Na ons ontbijt gingen we meteen op pad voor de sevusevu. De chief zat wat verveeld in de schaduw onder een boom, stond nors op en nam ons mee naar zijn huis. We namen plaats op de vloer, hij nam de kava in ontvangst en bedankte kort. “Jullie mogen snorkelen en wandelen,” zei hij, en daarmee was het klaar. Geen praatje, geen ceremonie. Vriendelijk maar beslist werden we weer verder gestuurd.

’s Middags klommen we naar de top van de berg. Honderden blauwstaart hagedissen schoten weg onder de bladeren, net op tijd om niet onder onze voeten verpletterd te worden. Boven wachtte een 360-graden uitzicht: een azuurblauwe zee, een groene rand van eilandjes en in de lucht grote groepen vleermuizen die voorbij zweefden. Precies die dag had Rajesh zijn camera thuisgelaten.

Onderweg ontmoetten we “Moon”, een man van 57 uit het dorp. Hij plukte een kokosnoot voor ons uit een boom, sloeg hem open en we dronken het zoete water terwijl hij vertelde dat hij samen met zijn broer een huisje bouwde. Trots liet hij ons onderweg het begin van hun project zien. Het ging niet snel, want al het materiaal moest per boot worden aangevoerd, maar ze hadden tijd. Jeroen gaf hem wat FJD en de volgende dag bracht Moon een enorme zak met bananen, papaja, suikerriet en platanen. Zoveel dat we niet alles konden aannemen; het zou overrijp worden voor we het op konden eten. Met een selectie fruit aan boord hesen we het anker en zeilden verder naar Manta Ray Island, slechts vijf mijl verderop.

Daar doken we dagelijks het water in, op zoek naar manta’s. Hun sierlijke vleugels onder water, zwevend als engelen, blijven een magisch gezicht. Op een ochtend ving Jeroen vanuit de dinghy twee tonijnen, die we later met smaak aten. Maar toen de wind draaide en de ankerplek onrustig werd, besloten we door te gaan naar Noord-Buliya.

Onderweg zagen we rook. Eerst dachten we dat het een gecontroleerde brand was, maar dichterbij bleek een groot deel van het eiland in lichterlaaie te staan. Toch gingen we aan wal: we wilden het verlaten survivaldorp bezoeken, ooit speciaal gebouwd voor televisieopnames. Zowel de Franse versie van Survivor (Koh-Lanta) als de Duitse editie hadden dit terrein gebruikt als hun basecamp. Er waren complete faciliteiten neergezet: slaaphuisjes, een cateringkeuken, opslagruimtes, een steiger en logistieke gebouwen om de crew maandenlang te huisvesten. Na afloop van de opnames bleven de gebouwen grotendeels achter. Tegenwoordig houden dorpsbewoners er een oogje in het zeil, maar er wordt verder niets mee gedaan. Een plek met potentie, die nu als een spookdorp tussen de bomen ligt.

Een vrouw die daar samen met haar man als verzorger verbleef, had nog niets door. Samen liepen we naar een plek vanwaar we de brand goed konden zien. Ze keek, haalde haar schouders op en zei dat ze niets konden doen. “Geen brandweer die gebeld kan worden, geen vliegtuig dat water uit de zee kan halen om te helpen bij het blussen… dit is gewoon pech.” Ongelovig luisterde ik, maar later hoorden we dat de brand in het dorp aan de andere kant van het eiland was ontstaan. Gelukkig raakte niemand gewond en bleef de village zelf gespaard. Rajesh filmde indrukwekkende beelden, maar toen de rook ook richting onze boot waaide, kozen we voor vertrek terug naar Dravuni.

Daar klaarde de wind, en twee dagen lang was het windstil. Het perfecte moment om te ankeren bij de noordpas. Wat we daar onder water zagen, overtrof alles: kleurrijk koraal, grotten, steile afgronden bij het rif en scholen vissen, groot en klein. Een dag die ons nog dieper verliefd maakte op Fiji.

Toen brak de dag aan dat Jeroen terug moest voor controle in het ziekenhuis. Ik maakte nog snel yoghurt, bakte brood en cake en bedacht wat we ’s avonds zouden eten. Om kwart over drie haalden we het anker op en zetten koers naar Suva. Het werd een prachtige nachtzeiltocht, en om half één ’s nachts lieten we het anker vallen in de baai.

De volgende dag gingen we voor Jeroen naar het ziekenhuis, waar we goed nieuws kregen dat alles rustig is en dat hij voorlopig een maagzuurremmer moet blijven slikken. Buiten Suva gierde de wind en bouwden de golven zich op, maar wij lagen beschut. In afwachting van een goed weervenster om naar Denarau te zeilen, genoten we van de kleine geneugten van de stad. Zelfs in de marina: een pooltafel en een dartbord, waar we ons bijna dagelijks vermaakten met een potje. Kleine pleziertjes, terwijl we wachtten op het grote avontuur dat voor ons lag.

Rajesh maakt zich ondertussen klaar om de boot te verlaten, en ik voel inderdaad de achtbaan aan emoties die door me heen raast. Terwijl hij zich voorbereidt om van ons dek af te stappen en zijn eigen reis in India te beginnen, voelt mijn hart als een kompas dat alle kanten opdraait. Trots welt in me op als een zeil dat zich vult met wind, omdat ik zie welke sterke en onafhankelijke man hij is geworden. Verdriet sluipt binnen als het tij dat zachtjes van de kust wegtrekt, wetend dat zijn lach en voetstappen niet langer onze dagen aan boord zullen vullen. Vertrouwen houdt me overeind als de mast die standhoudt in iedere storm, en herinnert me eraan dat de wortels die we hem meegaven hem veilig zullen dragen. En toch klinkt er, zacht maar constant, een ondertoon van zorg, als het gezang van de lijnen in een rusteloze bries.

“Het voelt comfortabel en vertrouwd hier bij jullie,” zei Rajesh zacht, “maar ik weet dat het tijd is om op mijn eigen benen te leren staan. Dat vind ik lastig, want ik laat zoveel achter… en tegelijk heb ik er zin in. Het voelt dubbel: spannend en moeilijk, maar ook als iets wat ik moet doen. Ik weet dat het hard werken wordt, met vallen en opstaan, maar dat hoort bij het leven. Wat me geruststelt, is dat ik weet dat jullie er altijd voor me zullen zijn, waar ik ook ben, welke koers ik ook kies.”

Want dit afscheid staat niet op zichzelf. Het is verweven met het pad dat we samen hebben afgelegd:

Sommige ontmoetingen veranderen je leven voorgoed. Voor ons was dat in 2014, toen we in India gratis tandheelkundige zorg gaven. Daar ontmoetten we Rajesh voor het eerst. Wat begon als een toevallige ontmoeting groeide uit tot iets veel groters. Al snel was hij niet meer weg te denken uit ons leven, en beetje bij beetje werd hij onderdeel van ons gezin.
In de jaren die volgden deelden we talloze herinneringen. Zeven jaar woonde hij bij ons in Nederland. We reisden samen kris kras door Europa, maakten vakanties in India, ontdekten nieuwe plekken en groeiden steeds hechter naar elkaar toe. Rajesh was er op de gewone dagen, school, sport, verjaardagen, maar ook op de bijzondere momenten die ons gezin hebben gevormd. En toen, drie jaar geleden, begon een nieuw avontuur: samen met ons op de boot, de oceaan over. 

Eerst was Rajesh sceptisch. Hij hield niet van water en het idee om te leven op een zeilboot leek hem helemaal niets. Maar na onze eerste vakantie op de boot veranderde dat. Hij ontdekte de onderwaterwereld, een compleet nieuwe dimensie, en raakte betoverd door alles wat daar te zien was. Nu zwemt hij als de beste van ons allemaal en kan hij het langst onder water blijven. Met eindeloos geduld filmt hij alles wat hij tegenkomt. En als hij later de mooiste fragmenten heeft uitgezocht, zitten we ’s avonds vaak samen voor de tv, kijkend en pratend over wat we allemaal gezien hebben. Het zijn momenten die we aan boord enorm zullen missen.

Drie jaar lang leefden we als gezin op zee. We hebben geankerd in turquoise lagunes, gesnorkeld tussen manta’s, walvissen en haaien, maar ook samen stormen doorstaan en nachten wakker gelegen in de wacht. Soms was het zwaar en intens, want het leven op een boot is niet altijd romantisch. Toch waren het juist die momenten, de ups én de downs, die ons dichter bij elkaar brachten en onvergetelijke herinneringen schiepen.

Nu, bijna elf jaar nadat hij in ons leven kwam, is het moment daar: Rajesh gaat terug naar India. Om daar zijn eigen leven op te bouwen, zijn eigen koers te vinden. En hoewel het afscheid nemen pijn doet, overheerst trots. Trots op de jonge man die hij geworden is. Trots dat hij de moed heeft om zijn toekomst vorm te geven.

Voor ons voelt het alsof een bladzijde omslaat. We weten dat we het empty nest syndroom zullen ervaren. Een boot die groter voelt, een tafel die leger lijkt. Maar tegelijk is er ruimte ontstaan. Ruimte om vooruit te kijken en na te denken over wat de toekomst voor ons tweeën zal brengen.
Die toekomst ziet er veelbelovend, maar ook spannend uit. Eerst wachten hier in Fiji nog een paar praktische zaken. Jeroen bouwt een grey water tank in een van de badkamers (verplicht voor Nieuw-Zeeland) en we installeren twee nieuwe AGM-accu’s. Als alles klaar is, wachten we rustig op een goed weervenster. En dan… dan wacht onze eerste grote oversteek met z’n tweeën: de passage naar Nieuw-Zeeland, een tocht van zo’n 1.200 zeemijlen die we in ongeveer acht dagen hopen te zeilen. Het voelt bijna symbolisch. Waar Rajesh zijn eigen koers gaat varen in India, gaan wij die van ons vervolgen, nu met z’n tweeën. We dromen van een leven waarin we zeilen blijven combineren met periodes werken in Nederland. Een balans tussen vrijheid en verbondenheid, tussen avontuur en thuiskomen.

Misschien is dat wel de grootste les die dit leven ons leert: dat vasthouden en loslaten hand in hand kunnen gaan. Dat liefde niet verdwijnt wanneer iemand zijn eigen weg gaat, maar zich verdiept in vertrouwen. Vanaf deze boot, waar we samen zoveel herinneringen hebben gedeeld, zie ik Rajesh zijn eigen horizon tegemoet gaan. Mijn hart is zwaar en licht tegelijk, opengebroken en toch sterk genoeg om hem te laten vliegen. Het is het verdriet én het wonder van moederschap: zo diep liefhebben dat loslaten de puurste vorm van vertrouwen wordt.

En dan is daar de dag van vertrek.
Op 24 september, om zes uur ’s ochtends, rijden we richting het vliegveld. Ik voel de tranen branden achter mijn oogleden, terwijl ik ze koste wat kost probeer binnen te houden. De laatste knuffels volgen, warme woorden van geluk en vertrouwen, en dan het moment dat hij door de poortjes gaat en langzaam uit het zicht verdwijnt.

“Good luck, son. Love you always.
Mom and Dad.”